Ανδρική Υπογονιμότητα
-
Υπογονιμότητα είναι η αδυναμία τεκνοποίησης ενός ζευγαριού μετά από πάροδο 12 μηνών από την έναρξη ελεύθερης και χωρίς προφυλάξεις σεξουαλικής δραστηριότητας
-
Πρωτοπαθής υπογονιμότητα εμφανίζεται σε ποσοστό 67 – 71 %
-
Δευτεροπαθής υπογονιμότητα εμφανίζεται σε ποσοστό 29 – 33 %
Αιτιολογία
Προορχικά Αίτια
- Παθήσεις του υποθαλάμου
- Παθήσεις της υπόφυσης
- Αύξηση οιστρογόνων
- Αύξηση ανδρογόνων
- Αύξηση γλυκοκορτικοειδών
- Υπερ και υπο-θυρεοειδισμός
- Ανεπάρκεια της αυξητικής ορμόνης
Ορχικά Αίτια
- Χρωμοσωμικές ανωμαλίες και μικροελείψεις
- Σύνδρομο αμφοτερόπλευρης ανορχίας
- Σύνδρομο Sertoli only cell
- Μυοτονική δυστροφία, γοναδοτοξίνες
- Συστηματικές παθήσεις, κακώσεις όρχεων
- Λειτουργική ανδρογονική ανεπάρκεια
- Κρυψορχία, κιρσοκήλη, ιδιοπαθή αίτια
Μεταορχικά Αίτια
- Συγγενείς και επίκτητες αποφράξεις εκφορητικής οδού σπέρματος
- Λειτουργικές αποφράξεις εκφορητικής οδού
- παλίνδρομη εκσπερμάτιση
- αδυναμία μεταφοράς του στην οπίσθια ουρήθρα
- Διαταραχές κινητικότητας/λειτουργικότητας του σπέρματος, σεξουαλική δυσλειτουργία
- Συγγενείς ανωμαλίες εξω στομίου ουρήθρας
- Σωστός χρόνος και συχνότητα σεξουαλικών επαφών
- Σε ποσοστό 10% έχει γενετική βάση. Προβλήματα στην έκφραση ενός ή περισσοτέρων γονιδίων, φυλετικών και αυτοσωμικών χρωμοσωμάτων, μπορεί να οδηγήσει σε ανδρική υπογονιμότητα
- Σε υπογόνιμους άνδρες με αζωοσπερμία ή σοβαρή ασθενοσπερμία με μικρούς όρχεις και αύξηση FSH έχει ένδειξη ο γενετικός έλεγχος
Γενετικά Αίτια
- Ελλείμματα του χρωμοσώματος Υ
- Γονίδια χρωμοσώματος Υ που σχετίζονται με την ανδρική υπογονιμότητα
- Μεταλλάξεις του χρωμοσώματος Χ
- Γενετικές προ-ορχικές ανωμαλίες
- Γενετικές ορχικές ανωμαλίες
- Γενετικές μετα-ορχικές ανωμαλίες
Φυσιολογικά Χαρακτηριστικά Σπέρματος
- Όγκος: από 1,5 έως 5 ή 6 ml ανά εκσπερμάτιση.
- Χρώμα / Όψη: Έχει ομοιογενή, γκρίζα-λευκή ή ιριδίζουσα εμφάνιση.
- Οσμή: Είναι ιδιάζουσα και θυμίζει βρασμένα κάστανα.
- Ρευστοποίηση: Το σπέρμα πήζει αμέσως μετά την εκσπερμάτιση και πρέπει να ρευστοποιηθεί ξανά μέσα σε 15 με 60 λεπτά.
- pH: ελαφρώς αλκαλικό, με φυσιολογικές τιμές μεταξύ 7,2 και 8
- Συγκέντρωση: Τουλάχιστον 15 εκατομμύρια σπερματοζωάρια ανά ml δείγματος.
- Συνολικός αριθμός: Ίσος ή μεγαλύτερος από 39 εκατομμύρια σπερματοζωάρια σε όλο το δείγμα.
- Κινητικότητα: Τουλάχιστον το 40% με 50% των σπερματοζωαρίων πρέπει να κινείται (α+β+γ)
- Προωθητική κινητικότητα: Τουλάχιστον το 32% πρέπει να κινείται ζωηρά προς τα εμπρός.
- Μορφολογία: Τουλάχιστον το 4% των σπερματοζωαρίων πρέπει να έχει απόλυτα φυσιολογική δομή (κεφαλή, αυχένα, ουρά).
- Ζωτικότητα: Τουλάχιστον το 58% των σπερματοζωαρίων πρέπει να είναι ζωντανά.
- Λευκά αιμοσφαίρια: < 1 εκατομμύριο ανά ml (υψηλότερος αριθμός: πιθανή λοίμωξη)
Βιοχημεία Σπερματικού Υγρού
- Κιτρικό οξύ
- Προσταγλανδίνες
- Μαγνήσιο
- Δικαρβονικά ιόντα
- Ψευδάργυρος
- Πρωτεινική κινάση
- Σπερμίνη
- L-καρνιτίνη
- Όξινη φωσφατάση
- α-γλυκοσιδάση
- Χοληστερόλη
- Γλυκεροφωσφορυλοχολίνη
- Ινωδολυσίνη
- Φρουκτόζη
Κλινική Διερεύνηση Υπογόνιμου Άνδρα
- Καλό ιστορικό
- Κλινική εξέταση
- Ανάπτυξη έξω γεννητικών οργάνων
- Κατανομή δευτερογενους τρίχωσης
- Σωματική διάπλαση
- Γυναικομαστία
Εκτίμηση Βασικού Ελέγχου
Απουσία Σπέρματος
- Παλίνδρομη εκσπερμάτιση
- Έλλειψη εκσπερμάτισης
Ελαττωμένος Όγκος Σπέρματος ≤ 2 ml
-
Ατελής συλλογή/μικρό διάστημα αποχής
-
Ατελής παλίνδρομη εκσπερμάτιση
-
Αγενεσία ή απόφραξη σπερματοδόχων κύστεων ή εκσπερματιστικών πόρων
Αζωοσπερμία (Απουσία Σπερματοζωαρίων)
Α. αποφρακτική αζωοσπερμία:
υπάρχει παραγωγή σπερματοζωαρίων στους όρχεις αλλά δεν εμφανίζονται στο εκσπερμάτισμα λόγω απόφραξης ή απουσίας των σπερματικών πόρων
συγγενή αίτια: απλασία σπερματικών πόρων (οπως σε φορείς κυστικής ίνωσης)
επίκτητα αίτια: βλάβη από φλεγμονές, τραυματισμούς, ιατρογενή
συνήθως έχουμε φυσιολογικές τιμές FSH και τεστοστερόνης
Β. μη αποφρακτική αζωοσπερμία:
είναι η πλήρης απουσία σπερματοζωαρίων στο σπέρμα λόγω διαταραχής της παραγωγής τους στους όρχεις
αίτια: γενετικοί παράγοντες, ορμονικές διαταραχές, κρυψορχία, ακτινο/χημειοθεραπεία, φάρμακα, ιδιοπαθής.
εκτίμηση επιπέδων FSH (συνήθως αυξημένη), LH , τεστοστερόνης και προλακτίνης
Ασθενοσπερμια
- περίοδος αποχής
- Λοιμώξεις ουρογεννητικού
- Μερική απόφραξη εκφορητ.οδού
- Κιρσοκήλη
- Ορμονικές διαταραχές
- Κατασκευαστικές ατέλειες σπερματοζωαρίων
- Ιδιοπαθής
Ολιγοσπερμίας
Συνυπάρχει με άλλες διαταραχές σπερμοδιαγράμματος. Ανευρίσκεται στο 2% των ασθενών. Σε σοβαρή ολιγοσπερμία συνιστάται ορμονικός έλεγχος
Τερατοσπερμια
- Κιρσοκήλη
- Πυρετική κίνηση
- Τοξίνες περιβάλλοντος
- Παροδικά αίτια που επηρεάζουν τη σπερματογένεση
Ολιγο-Ασθενο-Τερατοσπερμία
- Μερική απόφραξη εκσπερματιστικών πόρων
- Κιρσοκήλη
- Παροδικά αίτια που επηρεάζουν τη σπερματογένεση
Συμπληρωματικά Στοιχεία Ελέγχου Ανδρικής Υπογονιμότητας
-
- FSH, LH, τεστοστερόνη
- προλακτίνη, έλεγχος τουρκικού εφιππίου
- έλεγχος για αντισπέρμικά αντισώματα
- καλλιλεργεια σπέρματος, εξέταση υγρού επικουρικών γεννητικών αδένων
- U/S όρχεων, διαορθικό υπερηχογράφημα οσχέου
- χρωματίνη φύλου, καρυότυπος
- DFI (DNA Fragmentation Index) σπερματοζωαρίων
- εκτίμηση οξειδωτικού στρες σπερματοζωαρίων
- βιοψία όρχεων
- έλεγχος βατότητας εκφορητικής οδού σπέρματος
- φρουκτόζη, κιτρικό οξύ σπέρματος
Βιοψία Όρχεων (TESE)
Κιρσοκήλη
- Κιρσοειδής διάταση των φλεβών του σπερματ. τόνου και κυρίως της έσω σπερματικής φλέβας
- 15-20% του γενικού πληθυσμού
- 40% των πρωτοπαθώς υπογόνιμων ανδρών, 75-80% των δευτεροπαθώς υπογόνιμων ανδρών
- Κιρσοκήλη (ΑΡ) έως 85%
- Αμφοτερόπλευρη κιρσοκήλη ως 10%
- Σπάνια μόνον (ΔΕ)
Κλινικές μορφές:
- Υποκλινική μορφή: διάγνωση μόνο με U/S
- Ι-βαθμού: μικρού βαθμού, κλινικά αντιληπτή με τη δοκιμασία Valsalva
- ΙΙ-βαθμού: μετρίου βαθμού, ψηλαφητή σε όρθια στάση
- ΙΙΙ-βαθμού: μεγάλη κιρσοκήλη,ορατή σε όρθια στάση
| Συστάσεις | GR |
|---|---|
| Η θεραπεία της κιρσοκήλης συνιστάται σε εφήβους με προοδευτική βλάβη της ανάπτυξης των όρχεων, όπως τεκμηριώνεται από διαδοχικές κλινικές εξετάσεις. | Β |
| Δεν συνίσταται θεραπεία της κιρσοκήλης σε υπογόνιμους άνδρες που έχουν φυσιολογικό σπερμοδιάγραμμα ή σε άνδρες με υποκλινική κιρσοκήλη. | Α |
| Η θεραπεία της κιρσοκήλης προτείνεται σε άνδρες με κλινική κιρσοκήλη, ολιγοσπερμία και σε ζευγάρια με ανεξήγητη υπογονιμότητα. | Α |
Θεραπευτική αντιμετώπιση:
- Χειρουργική (οπισθοπεριτοναϊκή, υποβουβωνική, οσχεϊκή)
- Διαδερμικός εμβολισμός
- Λαπαροσκοπική
Αντιμετώπιση υπογονιμότητας
Γενικά μέτρα
- Αποφυγή καπνίσματος, αλκοόλ, ναρκωτικών
- Αποφυγή στενών εσωρούχων
- Προγραμματισμός σεξουαλικών επαφών με βάση τη περίοδο ωορρηξίας της γυναίκας
Φαρμακευτική Αγωγή
- Φλεγμονές→αντιβίωση για κατάλληλο χρόνο
- Αντισπερμικά αντισώματα →κορτιζόνη
- Ορμονικές διαταραχές →θεραπεία υποκατάστασης
- Παλίνδρομη εκσπερμάτιση →αλκαλοποίηση ούρων, συμπαθητικομιμητικά φάρμακα
- Ταμοξιφαίνη, καλλικρείνη, κιτρική κλομιφαίνη
Χειρουργική αντιμετώπιση
- Μικροχειρουργική αναρρόφηση σπέρματος από το σπερματικό πόρο (MVSA)
- Διαδερμική αναρρόφηση σπέρματος από την επιδιδυμίδα (PESA)
- Μικροχειρουργική επιδιδυμική αναρρόφηση σπέρματος (MESA)
- Αναστόμωση σπερματικού πόρου
- Επιδιδυμοσπερματική αναστόμωση
- Διουρηθρική διάνοιξη εκσπερματιστικού πόρου
